به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم و گاه مغفول‌مانده موجود در گنجینه آرشیوی این سازمان طراحی شده است و در هر شماره، یکی از اسناد تاریخی، فرهنگی، اداری یا اجتماعی موجود در آرشیو ملی ایران را معرفی و بررسی می‌کند.

بیست‌وهفتمین شماره این مجموعه به مناسبت درگذشت جواد صفی‌نژاد، به معرفی سندی با موضوع «مکاتبه در خصوص تقاضای جواد صفی‌نژاد برای احراز رتبه استادیاری گروه انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی و تعاون دانشگاه تهران، بررسی موضوع و اعلام نظر در این زمینه» اختصاص دارد. تاریخ تحریر این اسناد ۱۵ و ۱۷ آذر ۱۳۵۴ است.

جواد صفی‌نژاد، انسان‌شناس و جغرافی‌دان برجسته و پدر مطالعات کاریز در ایران، در ۹ شهریور ۱۳۰۸ در شهرری دیده به جهان گشود. نیاکان او از لرهای بختیاری بودند. وی پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی، در سال ۱۳۳۲ در رشته تاریخ و جغرافیا در دانشگاه تهران پذیرفته شد و پس از چهار سال تحصیل، در سال ۱۳۳۶ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد.

صفی‌نژاد در سال ۱۳۴۵ با همکاری نادر افشارنادری، بخش مستقل مطالعات و تحقیقات عشایری را پایه‌گذاری کرد. او از معدود پژوهشگرانی بود که در تحقیقات علمی خود، رویکرد مطالعات میدانی را به‌طور جدی دنبال می‌کرد. کتاب «بُنه؛ نظام‌های زراعتی سنتی در ایران» حاصل ارتباط مستقیم او با آگاهان محلی، آبیاران و دهقانان است و سرشار از اصطلاحات و مفاهیمی است که جز از رهگذر مشاهده مستقیم و علاقه عمیق به زندگی روستایی و عشایری به دست نمی‌آید.

ارزش علمی این اثر چنان بود که در محافل علمی غرب نیز مورد توجه قرار گرفت و سخنرانی‌ها و مقالات متعددی بر پایه آن ارائه شد. جواد صفی‌نژاد را می‌توان زبان گویای روستاها و طوایف عشایری ایران دانست؛ زیرا تحقیقات گسترده و ماندگار او در این حوزه، به‌روشنی مؤید این جایگاه علمی است.

کتاب «کاریز در ایران و شیوه‌های سنتی بهره‌گیری از آن» برای جواد صفی‌نژاد عنوان «پدر کاریز ایران» را به ارمغان آورد. این اثر همچنین به کسب رتبه نخست دهمین دوره جشنواره بین‌المللی فارابی و انتخاب به‌عنوان کتاب سال ایران انجامید.

جواد صفی‌نژاد پس از عمری تحقیق و پژوهش، در ۲ دی ۱۴۰۴ چشم از جهان فروبست.

در این سند، مکاتبه رئیس گروه آموزشی انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی و تعاون دانشگاه تهران با مدیر گروه آموزشی جغرافیای انسانی درباره تقاضای جواد صفی‌نژاد برای احراز مرتبه استادیاری و درخواست اعلام نظر به‌منظور طرح موضوع در کمیته گروه انسان‌شناسی و شورای اجرایی آن منعکس شده است. در همین راستا، نامه برای استفسار و اظهار نظر به دکتر محمدحسن گنجی ارجاع شده است.

دکتر گنجی در پاسخ، ضمن تمجید از روحیه پژوهش علمی و علاقه‌مندی صفی‌نژاد به تحقیق، او را از بهترین دانشجویان خود معرفی می‌کند؛ دانشجویی که در طول دوران تحصیل، با پشتکار و علاقه‌مندی، کنفرانس‌های درسی او را گردآوری و تنظیم کرده است. گنجی به دلیل انجام رضایت‌بخش این فعالیت‌ها، صفی‌نژاد را برای همکاری در مطالعات علمی برگزیده و حاصل این همکاری، انتشار جلد نخست کتاب «فهرست مقالات جغرافیایی» به اهتمام جواد صفی‌نژاد بوده است.

گنجی همچنین با اشاره به فعالیت‌های علمی صفی‌نژاد، از او به‌عنوان یکی از بهترین پژوهشگران مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی نام می‌برد و تصریح می‌کند که آثار وی، از جمله «طالب‌آباد»، «اطلس ایلات کهگیلویه» و «بُنه»، هر یک به‌تنهایی می‌توانست در شرایط مساعد، درجه دکتری برای او فراهم سازد.

به نظر دکتر گنجی، سابقه کار، علاقه‌مندی، پشتکار و دقت علمی صفی‌نژاد، او را بدون هیچ‌گونه تردیدی شایسته احراز مقام استادیاری در گروه انسان‌شناسی می‌ساخت.

این اسناد از مجموعه اهدایی دکتر محمدحسن گنجی است و با شماره ۴۹۷۱-۹۹۸ در آرشیو ملی ایران نگهداری می‌شود.